Hoe voltrok de ramp zich?

In deze deelvraag is kort, en objectief beschreven hoe de ramp zich heeft voltrokken.

13:36, het zoveelste vliegtuig wordt zichtbaar boven de zee bij de luchthaven Los Rodeos in Tenerife. Dit keer een Boeing 747-206B van de Nederlandse luchtvaart- maatschappij KLM. Hoewel het op weg was naar Las Palmas moet het vanwege een bommelding aldaar nu op Los Rodeos landen. Exact 13:38 raakt het landingsgestelte de landingsbaan. Een half uur later landt de PanAm Boeing 747-200 met de naam ‘Clipper Victor’ op landingsbaan 30 en wordt naast de ‘Rijn’, het toestel van de KLM, geparkeerd. Rondom de twee enorme 747's komen 3 kleinere vliegtuigen op de parkeerstrook te staan. Ondertussen maakt de KLM-bemanning zich zorgen omdat hun maximum aantal uren in de cockpit overschreden dreigt te gaan worden en ze de terugreis naar Amsterdam niet meer kunnen maken. De gezagvoerder besluit om tijdens het wachten op Los Rodeos bij te tanken om zodoende tijd te winnen en later vanaf Las Palmas direct terug te kunnen keren. Samen met KLM Operations in Amstelveen hebben ze uitgerekend dat de terugreis dan nog haalbaar is. Ook wordt er afgesproken dat Veldhuyzen van Zanten elk halfuur naar Amstelveen belt met actuele vluchtinformatie. Bovendien verslechtert het weer. Er valt een lichte regen en de zeemist neemt snel in dichtheid toe. De voorspellingen zijn wat dat betreft ongunstig, straks zijn de vliegcondities te slecht en moeten bemanning en passagiers op Tenerife blijven. De KLM-bemanning heeft dus haast. Ook maken ze zich zorgen over de manier waarop de media zou reageren op de bommelding op Las Palmas. Er zou namelijk paniek in Nederland kunnen ontstaan doordat het mogelijk is dat men zou denken dat er op Las Palmas een bom ontploft is. De co-piloot merkt op: ‘dan bellen ze maar naar KLM, die weten wel dat er niets aan de hand is, voorlopig niet tenminste.’ Ondertussen laat de bemanning hun vliegtuig bijtanken omdat de gezagvoerder van mening is dat het vliegtuig op deze manier zo snel mogelijk weer in Amsterdam zou kunnen zijn. Het is kwart over twee als op Los Rodeos bekend wordt dat Las Palmas weer open is. De PanAm-gezagvoerder, Victor Grubbs, heeft kennelijk ook haast want hij vraagt onmiddellijk aan de toren of hij de motoren mag starten. Omdat het voor de PanAm onmogelijk is om naar de startbaan te taxiën, weigert de toren dit verzoek. De PanAm zal moeten wachten totdat het KLM-toestel klaar is met tanken. Dit duurt echter 35 minuten. Hoewel de bemanning van ‘Rijn’ ook haast heeft, hebben zij nu geen andere keus meer. Het is 16:59 als de KLM-bemanning vraagt of zij de motoren mogen starten. De verkeersleiding stemt met het verzoek in en geeft de opdracht over baan 12 te taxiën en aan het eind een ‘backtrack ’ te maken. De PanAm doet kort daarop hetzelfde verzoek. De PanAm krijgt de opdracht via baan 12 naar afslag C3 te rijden. De bemanning gaat ervan uit dat verkeerstoren eigenlijk bedoelt dat ze afslag C4 moeten nemen, die een veel betere route vormt naar de kop van baan 30. Daarom vragen ze herhaaldelijk of ze niet per ongeluk C4 bedoelen. De verkeerstoren blijft echter volhouden dat ze afslag C3 moeten nemen, een afslag die in werkelijkheid niet te nemen valt met een Boeing 747. Toch kwamen ze uiteindelijk bij afslag C4 uit omdat ze door de mist afslag C3 niet konden zien.

Om 17.05.44 uur meldt de co-piloot van de KLM-Boeing zich ‘ready for takeoff and wait for ATC Clearance ’. Om 17.05.53 ontvangt hij inderdaad de Air Traffic Control Clearance voor de vlucht naar Tenerife, maar geen toestemming om te starten. De toren spreekt de KLM aan met ‘KL8705’, wat echter ‘KL4805’ moest zijn. Het is 17.06.13. als gezagvoerder Veldhuyzen van Zanten zegt: ‘We gaan’. Terwijl de co-piloot de ATC Clearance terugleest, gooit de gezagvoerder voor de tweede keer de remmen los en geeft gas. De KLM is aan de start begonnen zonder Take-Off Clearance en de co-piloot maakt om 17.06.17 uur het teruglezen van de ATC clearance gehaast af met de opmerking: ‘We are now at takeoff’. Hierop reageert de verkeerstoren met: ‘Okay…standby for take-off.’ Voor de KLM is ‘standby for take-off’ niet goed te verstaan door een radiostoring. Dit heeft als gevolg dat de KLM gaat opstijgen. Ondertussen is het toestel van de PanAm aangeland bij afslag C4. Grubbs voelt dat er iets verkeerd gaat en zegt tegen zijn collega’s ‘laten we maken dat we hier wegkomen.’ 17.06.34 In de cockpit van het PanAm-toestel begint men te schelden op de bemanning van de KLM. In de KLM-cockpit vraagt ondertussen boordwerktuigkundige Schreuder aan de gezagvoerder ‘is hij er niet af dan, die PanAmerican?’ Waarop Veldhuyzen van Zanten zegt ‘jawel.’ Om 17.06.39 ziet Grubbs de landingslichten van de KLM aanstaan. Hij denkt echter de KLM-bemanning de lichten heeft aangezet maar nog wel staat te wachten. Een seconde later ziet hij dat de lichten op hem afkomen. Victor Grubbs geeft de motoren vol vermogen om maar zo snel mogelijk van de baan af te komen en roept: eraf, eraf, eraf!’ Ze taxiën dan ter hoogte van afslag C4 17.06.43 De gezagvoerder van ‘Rijn’ trekt de neus van het toestel zachtjes naar boven en ziet dan dat de PanAm nog op de baan staat. Twee seconden later trekt Veldhuyzen van Zanten de stuurknuppel volledig naar hem toe. De neus komt nu zo snel omhoog dat de staart zwaar over het asfalt gaat en er een twintig meter lange geul in ploegt. ‘De Rijn’ heeft dan een snelheid van 250 km per uur. 17.06.47 Veldhuyzen van Zanten begint aan een krachtterm, maar maakt deze niet meer af. Victor Grubbs probeert nog naar de rode hendel te grijpen om daarmee de brandstoftanks af te sluiten. Maar hij grijpt in de lucht omdat het dak al opengereten is door de KLM. De KLM blijft nog enkele seconden in de lucht, maar klapt 150 meter verder tegen het asfalt. Geen van de deuren gaan open en de brandstoftanks exploderen. Alle 248 inzittenden komen om.

De volgende plattegrond zal het verhaal verduidelijken:

Ga naar de vorige pagina.